مىتوان گفت كه رابطهء آن با مناطق ساحلى درياى خزر اندك بوده است . به اعتقاد من ضرورتى ندارد بدان اشاره كنيم و اما آن‌چه مربوط به مهاجرت در قفقاز است صرفنظر از وجود برخى اطلاعات كاملا مشخص از جمله نوشته‌هاى هرودوت مورخ يونانى كه آگاهيهايى دربارهء مهاجرت اقوام مختلف از گذرگاههاى قفقاز به مناطق شمالى ايران و آسياى صغير ارائه كرده است ، جاى ترديد وجود دارد ، زيرا هيچ اثر و ردّپايى از ديدگاه قوم‌شناسى در اين مهاجرتها و حركتها مشهود نيست و هنوز در دامنهء كوههاى قفقاز نمونه‌هايى از وجود اقوام غير هند و اروپايى مىتوان يافت . يونانيان ، اقوام ساكن كرانه‌هاى درياى خزر را كاسپيان مىناميدند . محل زندگى اين اقوام ، جنوب غربى درياى خزر بوده است . گزارشى در دست است مبنى براينكه ، منطقه‌اى كه محدودهء شهر بيلقان را نيز در بر مىگرفت و در آن‌جايى كه رود ارس به رود كورا ( كر ) مىپيوست ، كاسپين ناميده مىشد . همين امر ما را بر آن مىدارد كه در اين منطقه به جستجوى زيستگاه كاسپيان بپردازيم . در آثار مؤلفان يونانى ، آگاهيهايى درباره كاسپيان مىتوان يافت . در اين آثار آمده است كه قوم نامبرده در بخش علياى هند نيز مىزيسته‌اند . پروفسور ماركو آرت « 1 » پژوهشگر تاريخ ايران ، بدون ارتباط با نظريه ن . يا . مار مبنى بر بافثى بودن قوم مذكور توجه بيشترى نسبت به اين مسئله مبذول داشته ، متذكر شده است كه كاسپيان به قوم بروشاس كه در منطقهء كانجوت و دامنه‌هاى جنوبى هندوكش زندگى مىكردند ، نزديك بوده‌اند . زبان آنها نيز از زبان همسايگانشان كاملا متمايز بوده است . زبان كاسپيان هيچگونه وجه اشتراكى با زبانهاى ايرانى ، هندى و تركى ندارد و آن را به زبانهاى قفقازى نزديك مىدانند « 2 » . طبق نظر مارّ « 3 » كه اين زبان به شاخهء

--> ( 1 ) . نظريهء ب . استاويسكى : J . Marquart , Wnter suchungen zur Geschichte uon Eran , H , 1 - 2 . Gottinqen - Leipzig , 1896 - 1905 ( Sonderabdr , aus dem « philologus » , Bd 54 , s . 489 - 527 ; Bd 55 , s . 212 - 240 ; Supplementband x . H . 1 ) ( 2 ) . در روزگار و . و . بارتولد برخى زبان‌شناسان بويژه ن . يا . مارّ كه وى به او استناد مىكند در مورد حدود نزديكى و قرابت زبان اهالى منطقه كانجوت ( هونزه و نگار ) با زبانهاى قفقازى غلّو كرده‌اند . چنان‌كه و . ف . مينورسكى متذكر شده است زبان بوروشاك رايج در هونزه و نگار را « تنها در بعضى ساختارهاى نحوى مىتوان با زبانهاى قفقازى مقايسه كرد » ، ر . ك . به ص 110 متن روسى همين مجلد ، پانويس شماره 2 - ب . استاويسكى . ( 3 ) . بارتولد ضمن بحث پيرامون نظريات ن . يا . مارّ دربارهء زبان بوروشاكها ( بورشيكها يا ورشيكها )